![\"Bogna](\"https:\/\/artoffgallery.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/11eujyrfsxbczjsyewtr.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Polski pawilon na 61. Mi\u0119dzynarodowej Wystawie Sztuki w Wenecji nie buduje napi\u0119cia przez monumentalny gest, ha\u0142as skandalu ani narodow\u0105 autopromocj\u0119. Jego si\u0142a le\u017cy gdzie indziej: w uwa\u017cnym s\u0142uchaniu, w pracy z cia\u0142em, w przesuni\u0119ciu granicy mi\u0119dzy j\u0119zykiem, obrazem i d\u017awi\u0119kiem. Bogna Burska i Daniel Kotowski przygotowali projekt \u201eLiquid Tongues\u201d, kt\u00f3ry dotyka jednego z najwa\u017cniejszych pyta\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnej kultury: kto ma prawo m\u00f3wi\u0107, kto jest s\u0142yszany, a czyj j\u0119zyk zostaje uznany za niewygodny, obcy albo zbyt cichy.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie dlatego polska prezentacja w Wenecji ma szans\u0119 sta\u0107 si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 artystycznych 2026 roku. Nie dlatego, \u017ce pr\u00f3buje krzycze\u0107 najg\u0142o\u015bniej, lecz dlatego, \u017ce zmienia spos\u00f3b odbioru. W centrum nie stoi zwyk\u0142a opowie\u015b\u0107 o komunikacji, ale do\u015bwiadczenie, w kt\u00f3rym g\u0142os mo\u017ce by\u0107 ruchem, znak mo\u017ce mie\u0107 ci\u0119\u017car d\u017awi\u0119ku, a podwodne \u015brodowisko staje si\u0119 przestrzeni\u0105 odzyskiwania utraconych lub marginalizowanych j\u0119zyk\u00f3w.<\/p>\n
\u201eLiquid Tongues\u201d to instalacja audiowizualna przygotowana przez Bogn\u0119 Bursk\u0105 i Daniela Kotowskiego dla polskiego pawilonu w Giardini. Oficjalny opis projektu wskazuje, \u017ce arty\u015bci pracuj\u0105 z alternatywnymi sposobami komunikacji inspirowanymi \u017cyciem wi\u0119cej-ni\u017c-ludzkim, a wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 realizacji jest Ch\u00f3r w Ruchu z\u0142o\u017cony z os\u00f3b s\u0142ysz\u0105cych i G\u0142uchych. W projekcie pojawiaj\u0105 si\u0119 interpretacje kod\u00f3w komunikacyjnych i pie\u015bni wieloryb\u00f3w, wykonywane w j\u0119zyku fonicznym oraz w mi\u0119dzynarodowym j\u0119zyku migowym.<\/p>\n
To nie jest wystawa, kt\u00f3r\u0105 da si\u0119 sprowadzi\u0107 do jednego efektownego kadru. Jej konstrukcja opiera si\u0119 na obrazie, choreografii, d\u017awi\u0119ku, falach akustycznych i cielesnym do\u015bwiadczeniu widza. W ten spos\u00f3b polski pawilon przesuwa si\u0119 z obszaru ogl\u0105dania w stron\u0119 uczestnictwa. Odbiorca nie tylko patrzy na sztuk\u0119, ale zostaje wci\u0105gni\u0119ty w sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej musi inaczej ustawi\u0107 w\u0142asne zmys\u0142y.<\/p>\n
Wa\u017cne jest tak\u017ce to, \u017ce Burska i Kotowski nie traktuj\u0105 j\u0119zyka jako neutralnego narz\u0119dzia. J\u0119zyk zawsze niesie za sob\u0105 hierarchi\u0119: kto\u015b m\u00f3wi p\u0142ynnie, kto\u015b potrzebuje t\u0142umaczenia, kto\u015b zostaje zepchni\u0119ty na margines, bo jego forma komunikacji nie pasuje do dominuj\u0105cego porz\u0105dku. W \u201eLiquid Tongues\u201d ta hierarchia zostaje rozchwiana. Pod wod\u0105 g\u0142os s\u0142ysz\u0105cych traci stabilno\u015b\u0107, a j\u0119zyk migowy zachowuje zdolno\u015b\u0107 przekazu. To proste odwr\u00f3cenie sytuacji ma ogromn\u0105 si\u0142\u0119 symboliczn\u0105.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie dlatego projekt dzia\u0142a szerzej ni\u017c typowa prezentacja narodowa. Polski pawilon nie pr\u00f3buje odpowiada\u0107 na pytanie, czym jest \u201epolsko\u015b\u0107\u201d w sztuce, lecz pokazuje, \u017ce do\u015bwiadczenie komunikacji jest zawsze polityczne, spo\u0142eczne i zmys\u0142owe. To sprawia, \u017ce ekspozycja wychodzi poza granice lokalnej narracji i trafia w jedn\u0105 z najostrzejszych debat wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci: jak tworzy\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, je\u015bli nie wszyscy m\u00f3wi\u0105 tym samym j\u0119zykiem i nie wszyscy s\u0105 s\u0142uchani na r\u00f3wnych prawach.<\/p>\n
Najmocniejszym gestem polskiego pawilonu jest przeniesienie komunikacji do wody. Nie chodzi tu wy\u0142\u0105cznie o efekt wizualny, cho\u0107 podwodne zdj\u0119cia same w sobie maj\u0105 du\u017cy potencja\u0142 poetycki. Woda zmienia zasady odbioru: inaczej uk\u0142ada cia\u0142o, spowalnia ruch, zniekszta\u0142ca d\u017awi\u0119k, przestawia relacj\u0119 mi\u0119dzy tym, co s\u0142yszalne, i tym, co widzialne. W takim \u015brodowisku j\u0119zyk foniczny przestaje by\u0107 oczywistym centrum.<\/p>\n
Wed\u0142ug relacji \u201eThe Art Newspaper\u201d du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142u zosta\u0142a nagrana pod wod\u0105 w warszawskim basenie, a praca z Ch\u00f3rem w Ruchu obejmowa\u0142a zar\u00f3wno osoby s\u0142ysz\u0105ce, jak i G\u0142uche. Arty\u015bci podkre\u015blali, \u017ce filmowanie w wodzie wymaga\u0142o wielu pr\u00f3b, poniewa\u017c zmienia\u0142y si\u0119 optyka, spos\u00f3b poruszania i warunki komunikacji.<\/p>\n
Ten wyb\u00f3r ma znaczenie nie tylko techniczne, ale te\u017c g\u0142\u0119boko artystyczne. Woda dzia\u0142a jak medium, kt\u00f3re zawiesza codzienne przyzwyczajenia. S\u0142ysz\u0105cy nie mog\u0105 ju\u017c polega\u0107 na g\u0142osie tak swobodnie jak na l\u0105dzie, a osoby G\u0142uche zyskuj\u0105 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej komunikacja wizualna i ruchowa nie jest dodatkiem, lecz pe\u0142noprawnym systemem porozumiewania si\u0119. Pawilon nie opowiada wi\u0119c o inkluzywno\u015bci w spos\u00f3b deklaratywny. On j\u0105 organizuje w samej strukturze do\u015bwiadczenia.<\/p>\n
W takim uj\u0119ciu woda staje si\u0119 miejscem sprawiedliwszego podzia\u0142u uwagi. To, co zwykle uchodzi za \u201ebrak\u201d albo \u201eograniczenie\u201d, zaczyna ujawnia\u0107 w\u0142asn\u0105 si\u0142\u0119. Projekt odwo\u0142uje si\u0119 do poj\u0119cia Deaf Gain, kt\u00f3re rozumie g\u0142uchot\u0119 nie jako strat\u0119, ale jako odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, to\u017csamo\u015b\u0107 i \u017ar\u00f3d\u0142o innych sposob\u00f3w poznawania \u015bwiata. Oficjalny opis polskiej prezentacji wyra\u017anie wskazuje, \u017ce ta idea jest jednym z wa\u017cnych punkt\u00f3w instalacji.<\/p>\n
Dzi\u0119ki temu \u201eLiquid Tongues\u201d unika prostego moralizowania. Nie m\u00f3wi widzowi, \u017ce powinien by\u0107 bardziej wra\u017cliwy. Zamiast tego stawia go w sytuacji, w kt\u00f3rej dotychczasowa pewno\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 kruszy\u0107. Kiedy g\u0142os traci przewag\u0119, cia\u0142o, gest i spojrzenie zaczynaj\u0105 m\u00f3wi\u0107 pe\u0142niej. To w\u0142a\u015bnie w takim przesuni\u0119ciu rodzi si\u0119 prawdziwa intensywno\u015b\u0107 projektu.<\/p>\n
Jednym z najbardziej poruszaj\u0105cych element\u00f3w \u201eLiquid Tongues\u201d jest obecno\u015b\u0107 wieloryb\u00f3w. Ich pie\u015bni nie s\u0105 u\u017cyte jako egzotyczny motyw dekoracyjny, lecz jako punkt wyj\u015bcia do namys\u0142u nad kulturami, kt\u00f3re istniej\u0105 poza ludzkim centrum. Oficjalny opis projektu przywo\u0142uje legendarne nagrania Rogera Payne\u2019a \u201eSongs of the Humpback Whale\u201d z 1970 roku, kt\u00f3re pomog\u0142y zmieni\u0107 spo\u0142eczne postrzeganie wieloryb\u00f3w i wspar\u0142y dzia\u0142ania na rzecz ich ochrony.<\/p>\n
To wa\u017cny trop, bo projekt Burskiej i Kotowskiego nie ogranicza si\u0119 do relacji mi\u0119dzy s\u0142ysz\u0105cymi i G\u0142uchymi. Arty\u015bci rozszerzaj\u0105 pole komunikacji tak\u017ce na inne gatunki, inne \u015brodowiska, inne formy inteligencji. Wielorybie pie\u015bni pokazuj\u0105, \u017ce j\u0119zyk nie musi przypomina\u0107 ludzkiej mowy, aby by\u0142 z\u0142o\u017cony, bogaty i znacz\u0105cy. W tym sensie polski pawilon wpisuje si\u0119 w jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych tendencji wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki: odchodzenie od cz\u0142owieka jako jedynego miernika \u015bwiata.<\/p>\n
W projekcie powracaj\u0105 te\u017c w\u0105tki strat i rekonstrukcji. Pojawia si\u0119 pami\u0119\u0107 o j\u0119zykach marginalizowanych, kulturach wypieranych, systemach porozumiewania si\u0119 niszczonych przez przemoc kolonialn\u0105 lub dominuj\u0105ce modele edukacji. Instalacja nie zamienia tych temat\u00f3w w such\u0105 lekcj\u0119 historii. Raczej pokazuje, \u017ce ka\u017cdy utracony j\u0119zyk oznacza utrat\u0119 sposobu widzenia rzeczywisto\u015bci. Kiedy znika j\u0119zyk, znika tak\u017ce pewien rytm \u015bwiata, okre\u015blona pami\u0119\u0107 cia\u0142a, osobna wra\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\n
Si\u0142a \u201eLiquid Tongues\u201d polega na tym, \u017ce projekt \u0142\u0105czy kilka poziom\u00f3w bez rozpadania si\u0119 na zbi\u00f3r osobnych temat\u00f3w. Wieloryby, j\u0119zyk migowy, praca ch\u00f3ru, podwodne nagrania, ruch cia\u0142 i fale akustyczne tworz\u0105 jeden uk\u0142ad. Ka\u017cdy element wzmacnia pytanie o to, czy naprawd\u0119 umiemy s\u0142ucha\u0107 tego, co nie m\u00f3wi naszym j\u0119zykiem.<\/p>\n
W tym miejscu polski pawilon wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 na tle wielu du\u017cych wydarze\u0144 artystycznych. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym sztuka cz\u0119sto konkuruje skal\u0105, kosztowno\u015bci\u0105 produkcji i natychmiastowym efektem wizualnym, \u201eLiquid Tongues\u201d proponuje inny rodzaj si\u0142y. To projekt oparty na czu\u0142o\u015bci, ale nie sentymentalny. Jest delikatny, lecz nie s\u0142aby. Wymaga skupienia, a jednocze\u015bnie dotyka spraw bardzo konkretnych: widzialno\u015bci, wykluczenia, przemocy j\u0119zyka i prawa do w\u0142asnego sposobu istnienia.<\/p>\n
Weneckie Biennale jest przestrzeni\u0105, w kt\u00f3rej co dwa lata wiele pa\u0144stw pr\u00f3buje opowiedzie\u0107 o sobie poprzez sztuk\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 pawilon\u00f3w stawia na efekt, cz\u0119\u015b\u0107 na polityczny komentarz, cz\u0119\u015b\u0107 na prezentacj\u0119 uznanych nazwisk. Polski pawilon w 2026 roku ma inn\u0105 przewag\u0119: jego temat jest jednocze\u015bnie aktualny, uniwersalny i bardzo precyzyjnie prze\u0142o\u017cony na form\u0119.<\/p>\n
Nie wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce \u201eLiquid Tongues\u201d opowiada o komunikacji. To raczej projekt o tym, jak komunikacja mo\u017ce zosta\u0107 odebrana, przywr\u00f3cona albo wynaleziona na nowo. W\u0142a\u015bnie ta wielowarstwowo\u015b\u0107 sprawia, \u017ce pawilon mo\u017ce mocno rezonowa\u0107 nie tylko w \u015brodowisku sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, ale te\u017c w\u015br\u00f3d os\u00f3b zainteresowanych kultur\u0105 G\u0142uchych, ekologi\u0105, teori\u0105 j\u0119zyka, choreografi\u0105, filmem eksperymentalnym i nowymi formami wsp\u00f3lnotowo\u015bci.<\/p>\n
Przed por\u00f3wnaniem najwa\u017cniejszych element\u00f3w warto zobaczy\u0107, jak wiele r\u00f3\u017cnych porz\u0105dk\u00f3w spotyka si\u0119 w jednej instalacji. Ka\u017cdy z nich m\u00f3g\u0142by by\u0107 osobnym tematem wystawy, lecz tutaj pracuj\u0105 razem, wzmacniaj\u0105c g\u0142\u00f3wn\u0105 ide\u0119 projektu.<\/p>\n
| Element projektu<\/th>\n | Znaczenie dla odbioru<\/th>\n | Dlaczego wzmacnia rang\u0119 pawilonu<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n |
|---|---|---|
| Ch\u00f3r w Ruchu<\/td>\n | \u0141\u0105czy osoby s\u0142ysz\u0105ce i G\u0142uche w jednej pracy performatywnej<\/td>\n | Pokazuje komunikacj\u0119 jako wsp\u00f3lne dzia\u0142anie, a nie wy\u0142\u0105cznie przekaz s\u0142owny<\/td>\n<\/tr>\n |
| Podwodne nagrania<\/td>\n | Zmieniaj\u0105 relacj\u0119 mi\u0119dzy g\u0142osem, ruchem i widzeniem<\/td>\n | Odwracaj\u0105 codzienne hierarchie zmys\u0142\u00f3w i j\u0119zyk\u00f3w<\/td>\n<\/tr>\n |
| Pie\u015bni wieloryb\u00f3w<\/td>\n | Otwieraj\u0105 projekt na komunikacj\u0119 wi\u0119cej-ni\u017c-ludzk\u0105<\/td>\n | Wprowadzaj\u0105 perspektyw\u0119 ekologiczn\u0105 bez publicystycznego uproszczenia<\/td>\n<\/tr>\n |
| J\u0119zyk migowy i International Sign<\/td>\n | Uznaj\u0105 wizualno-przestrzenne formy mowy za pe\u0142noprawne j\u0119zyki<\/td>\n | Przesuwaj\u0105 uwag\u0119 z \u201ebraku s\u0142uchu\u201d na bogactwo kultury G\u0142uchych<\/td>\n<\/tr>\n |
| Warstwa d\u017awi\u0119kowa i akustyczna<\/td>\n | Dzia\u0142a na cia\u0142o widza, nie tylko na intelekt<\/td>\n | Buduje do\u015bwiadczenie instalacji jako fizyczne, zanurzeniowe i pami\u0119tane po wyj\u015bciu<\/td>\n<\/tr>\n |
| Kuratorska praca z czu\u0142o\u015bci\u0105 i strat\u0105<\/td>\n | \u0141\u0105czy osobiste, spo\u0142eczne i ekologiczne opowie\u015bci<\/td>\n | Pozwala unikn\u0105\u0107 prostego manifestu i tworzy wieloznaczn\u0105 narracj\u0119<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n Tak zestawione elementy pokazuj\u0105, \u017ce si\u0142a pawilonu nie wynika z jednego efektu, lecz z konsekwentnej konstrukcji. Obraz, d\u017awi\u0119k, ruch i temat nie s\u0105 dodatkami do koncepcji, ale jej r\u00f3wnorz\u0119dnymi no\u015bnikami. Dzi\u0119ki temu \u201eLiquid Tongues\u201d ma szans\u0119 dzia\u0142a\u0107 na r\u00f3\u017cnych widz\u00f3w w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b: jedni zapami\u0119taj\u0105 jego zmys\u0142owo\u015b\u0107, inni polityczny wymiar j\u0119zyka, jeszcze inni pytanie o granice ludzkiej komunikacji.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie taka wielopi\u0119trowo\u015b\u0107 cz\u0119sto decyduje o znaczeniu wydarzenia artystycznego. Najmocniejsze projekty nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 w momencie opuszczenia wystawy. Zostaj\u0105 w ciele i w my\u015bleniu, powracaj\u0105 w rozmowach, zmuszaj\u0105 do ponownego ustawienia poj\u0119\u0107. Polski pawilon ma wszystkie cechy takiego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n Burska i Kotowski: spotkanie dw\u00f3ch wra\u017cliwo\u015bci<\/h2>\nBogna Burska i Daniel Kotowski tworz\u0105 duet, kt\u00f3ry nie opiera si\u0119 na prostym podobie\u0144stwie, lecz na spotkaniu odmiennych do\u015bwiadcze\u0144 artystycznych. Burska od lat pracuje z obrazem, filmem, narracj\u0105 i napi\u0119ciem mi\u0119dzy widzialno\u015bci\u0105 a przemoc\u0105 symboliczn\u0105. Kotowski wnosi do projektu perspektyw\u0119 artysty G\u0142uchego, dla kt\u00f3rego j\u0119zyk, cia\u0142o i dost\u0119p do g\u0142osu nie s\u0105 abstrakcyjnymi kategoriami, ale cz\u0119\u015bci\u0105 realnego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n W rozmowie z \u201eArtReview\u201d arty\u015bci podkre\u015blali, \u017ce inspiracj\u0105 by\u0142a praca z Ch\u00f3rem w Ruchu, odwr\u00f3cenie statusu os\u00f3b s\u0142ysz\u0105cych i G\u0142uchych pod wod\u0105 oraz badanie z\u0142o\u017conej komunikacji waleni. Kotowski zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce projekt nie skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na j\u0119zyku fonicznym, lecz pokazuje r\u00f3\u017cne sposoby porozumiewania si\u0119 ludzi ze sob\u0105, z otoczeniem i z innymi istotami.<\/p>\n To istotne, poniewa\u017c \u201eLiquid Tongues\u201d nie wygl\u0105da na projekt dopisany do aktualnej debaty. Jego tematy wyrastaj\u0105 z praktyki, biografii, wsp\u00f3\u0142pracy i pracy z konkretnymi osobami. Dzi\u0119ki temu instalacja nie brzmi jak efekt modnych hase\u0142, lecz jak dojrza\u0142a wypowied\u017a artystyczna. Wsp\u00f3lnota nie jest tu sloganem. Jest metod\u0105 pracy.<\/p>\n Szczeg\u00f3lnie wa\u017cna jest rola Ch\u00f3ru w Ruchu. Ch\u00f3r kojarzy si\u0119 zwykle z g\u0142osem, harmoni\u0105, wsp\u00f3lnym \u015bpiewem. Tutaj jego znaczenie zostaje rozszerzone. Ch\u00f3r mo\u017ce by\u0107 ruchem, znakiem, oddechem, uk\u0142adem cia\u0142, fal\u0105, obecno\u015bci\u0105. To mocne przepisanie tradycji ch\u00f3ralnej, bo zamiast pyta\u0107, kto ma g\u0142os, projekt pyta, czym g\u0142os w og\u00f3le mo\u017ce by\u0107.<\/p>\n W tym sensie Burska i Kotowski trafiaj\u0105 w nerw wsp\u00f3\u0142czesnej kultury. \u017byjemy w \u015bwiecie prze\u0142adowanym komunikatami, ale niekoniecznie lepiej s\u0142ysz\u0105cym. Mamy wi\u0119cej kana\u0142\u00f3w rozmowy, lecz nadal wiele do\u015bwiadcze\u0144 pozostaje poza dominuj\u0105cym j\u0119zykiem. Polski pawilon pokazuje, \u017ce prawdziwa zmiana nie polega na dodaniu kolejnego mikrofonu, ale na przebudowaniu samej sytuacji s\u0142uchania.<\/p>\n Polski pawilon bez narodowego zad\u0119cia<\/h2>\nJednym z najciekawszych aspekt\u00f3w tej prezentacji jest spos\u00f3b, w jaki dzia\u0142a ona w ramach pawilonu narodowego. Biennale w Wenecji nadal opiera si\u0119 na strukturze pa\u0144stwowych reprezentacji, cho\u0107 sama sztuka cz\u0119sto podwa\u017ca jednoznaczne opowie\u015bci narodowe. Burska i Kotowski wykorzystuj\u0105 t\u0119 sprzeczno\u015b\u0107 bardzo inteligentnie. Zamiast budowa\u0107 narracj\u0119 o narodowej wyj\u0105tkowo\u015bci, pokazuj\u0105 projekt, kt\u00f3ry rozsadza granice j\u0119zyka, gatunku, s\u0142uchu i kulturowej dominacji.<\/p>\n W rozmowie z \u201eArtReview\u201d Burska m\u00f3wi\u0142a, \u017ce pawilony narodowe s\u0105 tradycj\u0105, w kt\u00f3rej cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 opowie\u015bci niezgodne z narodowym kanonem. Kotowski podkre\u015bla\u0142 natomiast znaczenie International Sign jako formy komunikacji nienale\u017c\u0105cej do hierarchii zwi\u0105zanej z dominacj\u0105 j\u0119zyka angielskiego.<\/p>\n To bardzo wa\u017cne w przypadku polskiego pawilonu. Po burzliwych dyskusjach wok\u00f3\u0142 poprzednich prezentacji polska obecno\u015b\u0107 w Wenecji w 2026 roku nie ucieka w bezpieczn\u0105 dekoracyjno\u015b\u0107. Nie pr\u00f3buje te\u017c tworzy\u0107 \u0142atwego wizerunku kraju nowoczesnego, otwartego i kulturalnego. Zamiast tego pokazuje, \u017ce nowoczesno\u015b\u0107 mo\u017cna rozumie\u0107 jako gotowo\u015b\u0107 do s\u0142uchania tych, kt\u00f3rzy przez d\u0142ugi czas byli nies\u0142yszani.<\/p>\n Projekt ma przez to wymiar polityczny, ale nie jest publicystyk\u0105. Nie operuje has\u0142em, tylko sytuacj\u0105 zmys\u0142ow\u0105. Nie m\u00f3wi widzowi, co ma my\u015ble\u0107, lecz daje mu do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re mo\u017ce zmieni\u0107 spos\u00f3b my\u015blenia. Taka sztuka zwykle dzia\u0142a mocniej ni\u017c najbardziej jednoznaczny manifest, bo nie ko\u0144czy si\u0119 na zgodzie lub sprzeciwie. Zostawia niepok\u00f3j, pytanie, pami\u0119\u0107 obrazu i cia\u0142a.<\/p>\n W tym miejscu mo\u017cna wskaza\u0107 kilka powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych polska prezentacja mo\u017ce zosta\u0107 zapami\u0119tana jako jeden z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w Biennale:<\/p>\n
|